Karşılıksız çıkan bir çekin ibrazı sırasında banka tarafından hamile ödenmesi gereken, zorunlu bir tutar (tazminat) vardır.
Bu tazminat, çek keşidecisinin (çeki düzenleyen kişinin) kusuru veya kastına bağlı değildir; garanti niteliğindedir.
Hukuki Dayanak
- TTK m. 783/1-b:
Karşılıksızdır işlemi yapılan çeklerde, banka hamiline tazminat olarak 2.225 TL (her yıl yeniden değerleme oranında artar) ödeme yapmak zorundadır. - 31 Ocak 2024 tarihi itibarıyla banka sorumluluğu tutarını her bir çek yaprağı için 9.270 TL olarak belirlemiştir.
- Bu tutar 31.01.2025’ten itibaren 12.650 TL’dir.
(Bu tutar, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından her yıl artırılır. (2024 için tazminat tutarı örnektir; yıl ve düzenlemeye göre güncellenir.)
Özellikleri
✔ Bankanın sorumluluğudur.
Keşideci değil, banka öder.
✔ Karşılıksız işlemi yapılınca doğar.
Çek ibraz edilir, karşılığı yoksa banka “karşılıksızdır” işlemini yapar ve tazminatı öder.
✔ Zarara bağlı değildir.
Hamilin gerçekten zarara uğraması gerekmez; bu bir kanuni ceza ve güvence niteliğindedir.
✔ Çek bedelinden bağımsızdır.
Çek tutarı ne olursa olsun tazminat tutarı aynıdır.
Amacı
- Çekin piyasadaki güvenilirliğini korumak,
- Hamilin zararını kısmen telafi etmek,
- Bankaları çek hesabı açarken daha dikkatli olmaya zorlamak,
- Keşidecileri caydırmak.
Nasıl Talep Edilir?
- Çek bankaya ibraz edilir.
- Banka karşılıksızdır işlemi yapar.
- Banka çek tazminatını derhal ödemek zorundadır.
- Ödeme yapılmazsa hamil:
- Bankaya yazılı başvuru yapıp hukuki yollara da başvurabilir.
Örnek: Bankanın sorumlu olacağı tutar:
- Karşılıksız veya kısmen karşılıksız çıkan çek yaprakları için bankanın her çek yaprağı bazında ödemekle yükümlü olduğu minimum tutar: 9.270 TL (31 Ocak 2024 tarihinden itibaren) olarak belirlenmiştir.
- Eğer çek bedeli 9.270 TL altında ise, bankanın ödeyeceği tutar çek bedeli ile sınırlıdır.
- Eğer çekin bedeli 9.270 TL veya üzerinde ise, banka sadece 9.270 TL ödemekle yükümlüdür.
- Kısmen karşılık bulunması halinde , banka , çek bedeli 9.270 TL altında ise çek bedelini aşmamak üzere, bedel + tamamlayıcı miktar; çek bedeli 9.270 TL üzerinde ise çek bedelini aşmamak üzere : bedel + 9.270 TL öder.
- Bu tutar 31.01.2025’ten itibaren 12.650 TL’dir.
Emsal Kararlara Göre
Emsal kararlara göre:
- Çek tazminatı mecburidir, hamil talep ettiğinde banka ödemek zorundadır.
- Bankanın sorumluluğu kusursuz sorumluluktur.
- Tazminat, çek ibrazı anında doğar ve bankanın gecikmesi haksız fiil oluşturur.
Kısaca
Bir kişi size 100.000 TL çek verdi. Bankaya ibraz ettiniz, karşılıksız çıktı. Banka:
- Çek bedelini ödemek zorunda değildir (keşidecinin sorumluluğudur),
- Ama yasada belirlenmiş tutarda “çek tazminatını” size anında ödemek zorundadır.
Borçlunun (keşidecinin) ödeyeceği “çek tazminatı” ise ayrıdır.
- Borçlunun ödeyeceği çek tazminatı, borçlu tarafından ödenmesi gereken; karşılıksız çıkan çek bedelinin %10’u oranında bir tazminattır.
GÜNDÜZ HUKUK BÜROSU I
Av. Arb. Ülker ALTUN GÜNDÜZ |
Av. Arb. Semih GÜNDÜZ |
İcra Hukuku, İdare Hukuku, Ticaret Hukuku, (Kooperatifler, Şirketler), İş Hukuku, Aile Hukuku ve Tazminat Hukuku Alanlarında Ankara Merkezli (Ankara Merkez, Etimesgıut, Sincan, vd.) hukuki destek ve danışmanlık sunar.