1567 sayılı Kanun, “Türk Parasının Kıymetinin Korunması” başlığı altında, kambiyo işlemleri, döviz alım-satımı, kıymetli maden ve taşların ithalat ve ihracatı ile bunların kontrolü gibi hususları düzenlemektedir.
Kanun’un 1. maddesi, bu alanda karar alma yetkisini Cumhurbaşkanına vermekte; ikinci ve üçüncü maddeleri ise bu kararların yürürlüğü, yaptırımlarla uygulanması gibi konuları düzenlemektedir.
Anayasa Mahkemesi’nin 1567 sayılı Kanun’un 1. maddesini iptal etmesi, sadece kambiyo rejimi açısından değil, yetki paylaşımı, norm denetimi ve temel haklar açısından da dönüştürücü etkiye sahip bir karar niteliğindedir.
AYM Kararı
Anayasa Mahkemesi 17.06.2025 tarih, E. 2024/193, K. 2025/136 sayılı kararıyla, 1567 sayılı Kanun’un 1. maddesini ve bağlantılı bazı düzenlemeleri iptal etmiştir.
Anayasa Mahkemesi;
1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun’un;
A. 15/2/1954 tarihli ve 6258 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle değiştirilen 1. maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
B. 16/12/1942 tarihli ve 4328 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle değiştirilen 2. maddesinin 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince İPTALİNE,
II. 1567 sayılı Kanun’a 7/5/1985 tarihli ve 3196 sayılı Kanun’un 3. maddesiyle eklenen ek 5. maddenin 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince İPTALİNE,
karar vermiştir.
Karar, 15/10/2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
İptali İstenen Kanun Hükmü
Kanun’un itiraz konusu 1. maddesi şöyledir:
“Madde 1 – (Değişik: 15/2/1954- 6258/1 md.)
Kambiyo, nukut, esham ve tahvilat alım ve satımının ve bunlar ile kıymetli madenler ve kıymetli taşlarla bunlardan mamul veya bunları muhtevi her nevi eşya ve kıymetlerin ve ticari senetlerle tediyeyi temine yarıyan her türlü vasıta ve vesikaların memleketten ihracı veya memlekete ithalinin tanzim ve tahdidine ve Türk parasının kıymetinin korunması zımnında kararlar ittihazına Cumhurbaşkanı salahiyetlidir.”
B. İlgili Görülen Kanun Hükümleri
Kanun’un;
1. 2. maddesi şöyledir:
“Madde 2 – (Değişik: 16/12/1942- 4328/1 md.)
Bu kararlar (Türk Parası Kıymetini Koruma) başlığı altında Resmi Gazete ile ve Hazine Müsteşarlığının bağlı bulunduğu Bakanlığın münasip göreceği diğer neşir vasıtalariyle neşir ve ilan olunur.
Şu kadar ki kararların yürürlüğe girmesinde Resmi Gazete ile yapılacak neşir ve ilan esas olup bu gazete ile neşredilen kararlar başka vasıtalarla neşir ve ilan edilmiş olsun olmasın metinlerinde mer’iyet tarihi varsa o tarihten yok ise Resmi Gazete ile neşredildiğinin ertesi gününden itibaren Türkiye’nin her tarafında yürürlüğe girer.”
2. Ek 5. maddesi şöyledir:
“Ek Madde 5 – (7/5/1985- 3196/3 md. ile gelen Ek md. hükmü olup madde numarası teselsül ettirilmiştir.)
Bu Kanunun 1 inci maddesine göre Cumhurbaşkanınca alınan kararlarda lehe değişiklik yapılması veya bu kararların yürürlükten kaldırılması hallerinde; değiştirilen veya kaldırılan kararlara aykırı davranışta bulunmuş olanlar hakkında, failin lehine olan kararlar ve kanun hükümleri tatbik ve infaz olunur.”
AYM Gerekçeleri
Yasama Yetkisinin Devredilemezliği İlkesi
Mahkeme, 1567 sayılı Kanun’un 1. maddesinin Cumhurbaşkanına tanıdığı yetkinin sınırlarının yeterince belirlenmemiş olduğunu, yetkinin çok geniş ve keyfî kullanıma uygun olduğunu belirtmiştir.
Mahkeme, yasama yetkisinin devredilemezliği ilkesinden hareketle, temel hak ve özgürlüklerle ilgili düzenlemelerin mutlaka kanunla yapılması gerektiğini vurgulamıştır.
Kanunilik Ölçütü ve Hukuki Güvenlik
Bir başka gerekçe, Anayasa’nın 13. maddesinde yer alan “kanunilik şartı”dır. Mahkeme, Kanun’un 1. maddesinin, sınırlama getirdiği mülkiyet hakkı açısından keyfîliğe açık olduğunu, öngörülebilirlik ve ulaşılabilirlik ilkelerini karşılamadığını vurgulamıştır.
Mülkiyet Hakkı ve Temel Haklara Müdahale
Mahkeme, 1567 sayılı Kanun’un özellikle faaliyet izninin iptali gibi yaptırımlar yoluyla mülkiyet hakkına doğrudan müdahale imkânı tanıdığını belirtmiştir. Kanun’da bu müdahaleye ilişkin esas ve sınırlar açık şekilde düzenlenmemiştir. Bu durum, Anayasa’nın 35. maddesiyle teminat altına alınmış mülkiyet hakkının özüne dokunabilecek müdahalelere açı kapı bırakmaktadır.
Yürürlük
Karar, Resmi Gazete’de yayımlanmasından itibaren dokuz ay geçmesi ile yürürlüğe gireceketir.
GÜNDÜZ HUKUK BÜROSU I Av. Arb. Ülker ALTUN GÜNDÜZ | Av. Arb. Semih GÜNDÜZ |
İcra Hukuku, İdare Hukuku, Ticaret Hukuku, (Kooperatifler, Şirketler), İş Hukuku, Aile Hukuku ve Tazminat Hukuku Alanlarında Ankara Merkezli hukuki destek ve danışmanlık sunar.
Yoruma kapalıdır.