Türkiye’de hukuk sistemi, Cumhuriyet’in kuruluşuyla birlikte geniş çaplı bir hukuk devrimi sürecinden geçmiş ve özellikle İsviçre, Almanya, Fransa ve İtalya hukuklarından esinlenerek modern bir yapıya kavuşmuştur. Bu sistem, hukukun üstünlüğü, yargı bağımsızlığı, insan haklarının korunması ve idarenin hukuka bağlılığı esaslarına dayanmaktadır.
Türk Hukuk Sisteminin Tarihsel Gelişimi
Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Geçiş
Osmanlı döneminde hukuk, hem şer’i hukuk hem de örfi hukuk olarak iki ana eksende ilerliyordu. Ancak 19. yüzyıl Tanzimat reformlarıyla birlikte Batı etkisi artmış ve ilk modern kodifikasyonlar ortaya çıkmıştır (Mecelle gibi).
Cumhuriyet Dönemi Hukuk Devrimleri
1920–1930’lu yıllarda yapılan reformlarla:
- İsviçre Medeni Kanunu’nun iktibas edilmesi (1926),
- İtalyan Ceza Kanunu’ndan uyarlanan Ceza Kanunu,
- Alman usul hukuku sistemlerinden esinlenilen usul kanunları,
Türk hukuk sisteminin batılı bir çerçevede yeniden şekillenmesini sağlamıştır.
Türk Hukukunda Normlar Hiyerarşisi
Türkiye’de normlar Anayasa’nın 11. maddesinde yer alan “Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü” ilkesi çerçevesinde hiyerarşik bir düzende sıralanır:
- Anayasa
- Uluslararası anlaşmalar (özellikle temel haklara ilişkin olanlar kanunlarla çatışmada üstün sayılır)
- Kanunlar
- Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri
- Tüzükler (mülga, ancak halen yürürlükte olanlar var)
- Yönetmelikler
- Diğer idari düzenlemeler (genelgeler, yönergeler, tebliğler)
Bu yapı, hukuk devletinin en temel unsurlarından biri olan hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerini güvence altına alır.
Türk Yargı Sisteminin Genel Yapısı
Türk yargısı yasama ve yürütmeden bağımsızdır; anayasal temeli Anayasa’nın 9., 36., 138–160. maddelerinde düzenlenmiştir. Üç ana yargı kolu mevcuttur:
Adli Yargı
- Ceza yargısı: Asliye ceza, ağır ceza mahkemeleri.
- Hukuk yargısı: Sulh hukuk, asliye hukuk, aile mahkemeleri vb.
- Yargıtay: Adli yargının en üst temyiz merciidir.
İdari Yargı
İdarenin işlemlerinin ve eylemlerinin hukuka uygunluğunu denetler.
- İdare mahkemeleri
- Vergi mahkemeleri
- Bölge idare mahkemeleri
- Danıştay (idari yargının en üst mahkemesi)
Anayasa Yargısı
- Anayasa Mahkemesi:
- Norm denetimi,
- Bireysel başvuru,
- Siyasi parti davaları,
- Yüce Divan yargılamaları görevlerini yapar.
Yüksek Seçim Kurulu
Seçimlerin yönetimi ve yargısal denetimiyle tek başına görevli anayasal organ.
Temel Hukuk Dalları Açısından Türk Hukuk Sistemi
Özel Hukuk
Tarafların eşitliği ilkesi esastır.
Başlıca alanlar:
- Medeni hukuk (kişiler, aile, miras, eşya)
- Borçlar hukuku
- Ticaret hukuku
- İş hukuku
Kamu Hukuku
Devletin kamu gücü kullanarak ilişkilerini düzenler.
- Anayasa hukuku
- Ceza hukuku
- İdare hukuku
- Vergi hukuku
- Kamu maliyesi hukuku
Kamu hukukunda taraflar arasında “üstünlük – bağlılık” ilişkisi vardır.
İdarenin Hukuka Bağlılığı ve Yargısal Denetim
Türkiye’de idare, Anayasa’nın 125. maddesi gereği yargı denetimine tabidir.
Bu kapsamda idarenin:
- işlemleri,
- eylemleri,
- sözleşmeleri
hukuka aykırı ise bireyler idari yargıda dava açabilir.
Temel ilkeler:
- Hukuk devleti
- Kanunilik
- Ölçülülük
- Eşitlik
- Kamu yararı
- Yetki–şekil–sebep–konu–maksat unsurları
Yargı Bağımsızlığı ve Hak Arama Özgürlüğü
Anayasa m. 36 gereği herkes:
- yargı mercileri önünde adil yargılanma hakkına,
- etkili başvuru hakkına,
- hak arama özgürlüğüne
sahiptir.
Hâkimler ve savcılar Kurulu’nun görevleri, mahkemelerin bağımsız ve tarafsız şekilde işlemesini sağlamaya yöneliktir.
Sonuç
Türk hukuk sistemi; yazılı normların ön planda olduğu, kanun hakimiyetine dayanan, idarenin yargısal denetime tabi olduğu ve yargı bağımsızlığı ilkesi çerçevesinde örgütlenen modern bir hukuk düzenidir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve AYM bireysel başvuru mekanizması ile insan haklarının korunması güçlendirilmiş; yargı organlarının üçlü ayrımı ise hukuki güvenliği teminat altına almaktadır.
Türk hukuk sisteminin geleceğine ilişkin temel beklenti, yargının etkinliğinin artırılması, adil yargılanma hakkının güçlendirilmesi ve hukuk güvenliğinin daha sağlam temellere oturtulmasıdır.
GÜNDÜZ HUKUK BÜROSU I
Av. Arb. Ülker ALTUN GÜNDÜZ |
Av. Arb. Semih GÜNDÜZ |
İcra Hukuku, İdare Hukuku, Ticaret Hukuku, (Kooperatifler, Şirketler), İş Hukuku, Aile Hukuku ve Tazminat Hukuku Alanlarında Ankara Merkezli (Ankara Merkez, Etimesgıut, Sincan, vd.) hukuki destek ve danışmanlık sunar.
Yoruma kapalıdır.