Kooperatiflerde “risturn” dağıtımına ilişkin olarak ortaya çıkan temel ilkeler ve uygulama ölçütleri aşağıdaki şekilde özetlenebilir:
Risturn nedir ?
- 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu ile düzenlenen kooperatiflerde, ortakların kooperatifle yaptıkları işlemler sonucunda oluşan olumlu gelir-gider farklarının (althâlâ “risturn” olarak adlandırılıyor) ortaklara oranlı olarak dağıtılması söz konusudur. hakkari.csb.gov.tr+2idaacademia.org+2
- Bu dağıtımın ana sözleşmede hüküm bulunması durumunda veya yapılan işlemlerle bağlantılı olması önemlidir. DergiPark+1
- Vergi açısından: Kooperatifin ortakları ile yaptığı işlemlerden kaynaklanan gelir-gider farklarının risturn olarak dağıtılması hâlinde bu tutarlar kurumlar vergisi bakımından istisna söz konusu olabiliyor. Vergi.tc+2Vergi.tc+2
Başlıca ilkeler
Aşağıda somut olarak kararlardan çıkarılabilen başlıca ilkeler yer alıyor:
a) Dağıtımın “ortaklarla yapılan işlemler” oranında olması gerekir
Kararlarda, kooperatifin ortakları ile yaptığı işlemlerden elde edilen gelir-gider farklarının ancak ortaklarla orantılı şekilde dağıtılması durumunda risturn sayılabileceği; eğer dağıtım başka bir kıstasa göre yapılmışsa bunun kazanç dağıtımı niteliği kazanabileceği vurgulanmaktadır. Örneğin:
“Kooperatiflerin ortaklarına risturnu kooperatifle yaptıkları işlemler oranında değil de… sermaye payları oranında veya kurucu ortak özelliğine göre dağıtması halinde … bu bir kazanç dağıtımıdır.” Vergi.tc
b) Ortak dışı işlemlerden elde edilen kazançlar ayrı değerlendirilmelidir
Kooperatifin işlevi dışında, ortak olmayanlarla yapılan işlemlerden elde edilen gelir-gider farklarının risturn kapsamında değerlendirilmesi mümkün olmayıp, kurumlar vergisi matrahına konu olabileceği kararlarda ifade edilmiştir. Vergi.tc+1
c) Ana sözleşmede düzenleme bulunması önemlidir
Ana sözleşmede “risturn dağıtılacağı” hükmü yoksa veya işlemler buna uygun değilse, dağıtımın hukuka uygun şekilde yapılmadığına dair değerlendirme yapılabilir. Literatürde “ana sözleşmede yıl sonu olumlu farkın ortaklara dağıtılacağının öngörülmesi halinde bu pay onlara ‘risturn’ adı altında dağıtılmaktadır” ifadesi yer alır. DergiPark
d) Vergi açısından istisna uygulaması
- Ortaklarla yapılan işlemlerden doğan gelirler bakımından elde edilen risturnlar kurumlar vergisinden istisna tutulmuş kararlar mevcuttur. Vergi.tc+1
- Örneğin bir kararda, tüketim kooperatifinin ortakları ile yaptığı işlemlerden doğan ve kişisel/gıda/giyecek türü mallara ilişkin kazançların tefrik edilerek ortaklara risturn olarak dağıtılması halinde kurumlar vergisinden müstesna olduğu kararlaştırılmıştır. Vergi.tc
e) Dağıtım kriterlerine uyulmaması hâlinde “kazanç dağıtımı” niteliği kazanabilir
Yukarıda belirtildiği gibi; eğer risturn dağıtımı ortakların işlemleri oranında değil başka şekilde yapılmışsa bu, kooperatif açısından farklı vergisel ve hukuki sonuçlara yol açabilir. Vergi.tc
Dikkat edilmesi gerekenler
- Kooperatif ana sözleşmesinde risturn dağıtımı ve oranlarının açıkça belirlenmiş olması yönünden kontrol edilmeli.
- Ortakların kooperatifle yaptıkları işlemler ile risturn arasındaki orantı ilişkisi göz önüne alınmalı; işlem hacmi, alış-veriş tutarı gibi kriterler kullanılabilir.
- Kooperatifin ortak dışı işlemlerinin varlığı olup olmadığı, varsa bunlardan elde edilen faydanın ayrı kayıtlarla izlenmesi gerekir.
- Dağıtım zamanı, bilanço tarihi ve genel kurul kararlarının usulüne uygun olması önemli; bazı kararlarda dağıtımın bilanço tarihi itibarıyla oluşan farklara göre yapılması gerektiği vurgulanmıştır. Vergi.tc
- Vergi sonuçları açısından, risturnun hangi gelir unsuruna girdiği ve nasıl beyan edileceği hususu önem arz ediyor.
GÜNDÜZ HUKUK BÜROSU I Av. Arb. Ülker ALTUN GÜNDÜZ | Av. Arb. Semih GÜNDÜZ |
İcra Hukuku, İdare Hukuku, Ticaret Hukuku, (Kooperatifler, Şirketler), İş Hukuku, Aile Hukuku ve Tazminat Hukuku Alanlarında Ankara Merkezli hukuki destek ve danışmanlık sunar.
Yoruma kapalıdır.