Kooperatiflerin tacir sayılıp sayılmayacağı, uzun yıllardır hem hukuki öğretide hem uygulamada tartışma konusu olmuştur.
Bu tartışmada iki temel görüş öne çıkmaktaydı: Birincisi, kooperatiflerin ticari olmaktan ziyade ortaklarının ekonomik menfaatlerini koruma amacı taşıdığı, dolayısıyla tacir sayılmaması gerektiği görüşü; ikincisi ise, kooperatiflerin biçimsel ve hukuki özellikleri itibarıyla ticaret şirketleri içinde sayıldığı ve bu nedenle tacir sıfatını haiz olması gerektiği yönündeki görüş.
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı
Bu görüş ayrılıkları nedeniyle Yargıtay’ın daireleri arasında kararlar farklılık gösteriyordu. Örneğin, bazı kararlar “kooperatifler sosyal amaçlı olduğu için tacir sayılmaz” yönündeydi; diğer kararlar ise “Ticaret Kanunu (TTK) m. 124 ve TTK m. 16/1 hükmü uyarınca kooperatifler ticaret şirketleri arasında sayılmıştır, dolayısıyla tacir sayılır” kanaatindeydi. Bu içtihat farklılıkları sebebiyle, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu 12 Kasım 2021 tarih ve E: 2020/2, K: 2021/3 sayılı kararıyla konuyu netleştirmiştir.
Karar özetle şunu hükme bağlamıştır:
• Kooperatiflerin “ticaret şirketleri”ni düzenleyen TTK md. 124/1 kapsamında yer aldığı,
• „Tacir“ sayılmaları gerektiği, çünkü TTK md. 16/1 uyarınca ticaret şirketleri tacir sayılır.
• Kazanç elde edilip edilmemesi, karın ortaklara dağıtılıp dağıtılmaması, kooperatifin “ekonomik” amaç taşıdığı gerçeğini değiştirmez.
• Kanunlarda açıkça “kooperatif tacir değildir” denmemiş olması ve 1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu md.3 ve md.7 uyarınca ticaret siciline tescil zorunluluğu gibi düzenlemeler bulunması da karar için dayanak teşkil etmiştir.
(Resmî Gazete’nin 1 Nisan 2022 tarihli ve 31796 sayılı nüshada yayımlanmıştır.
https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/04/20220401-16.pdf)
Kararın Hukuki Sonuçları
Bu kararın önemi büyüktür.
Kooperatifler artık,
• Tacir sıfatını haiz oldukları için, ticaret siciline tescil, ticari defter tutma, ticari işletme niteliğinde davranma gibi yükümlülükler gündeme gelir.
• Hukuki uyuşmazlıklarda taraflardan biri kooperatif ise ve konu ticari faaliyetle ilgili ise “ticari dava” olarak kabul edilecek, buna göre mahkemeler ve usul kuralları farklılaşabilecektir.
• Ayrıca iflas, konkordato gibi tacirlere özgü hükümler de kooperatifler açısından gündeme gelebilir. Karar metninde bu hususlara da dikkat çekilmiştir.
Kararın Diğer Sonuçları
Öte yandan bu kararın bazı tartışmaları da beraberinde getirdi. Özellikle “kooperatiflerin dayanışma temelli sosyal yapısı” ile “ticari işletme” niteliği arasında gerilim olduğu; bu kararın kooperatifçilik özünü zayıflatabileceği yönünde eleştiriler bulunmaktadır.
GÜNDÜZ HUKUK BÜROSU I Av. Arb. Ülker ALTUN GÜNDÜZ | Av. Arb. Semih GÜNDÜZ |
İcra Hukuku, İdare Hukuku, Ticaret Hukuku, (Kooperatifler, Şirketler), İş Hukuku, Aile Hukuku ve Tazminat Hukuku Alanlarında Ankara Merkezli hukuki destek ve danışmanlık sunar.
Yoruma kapalıdır.