1. Giriş

Ekonomik darboğazdaki şirketlerin finansal rehabilitasyonu için öngörülen konkordato müessesesi ile ticari itibarın korunmasını amaçlayan karşılıksız çek suçu arasındaki ilişki, yargı kararlarıyla şekillenmektedir. Yargıtay 19. Ceza Dairesi’nin yerleşik içtihatları, çekin karşılıksız çıkma tarihinin (suç tarihinin) konkordato sürecinin hangi aşamasına denk geldiğine göre farklı hukuki sonuçlar öngörmektedir.

2. Temel Ayrım: Suç Tarihi ve Konkordato Mühleti

Yargıtay, karşılıksız çek suçu ile konkordato ilişkisini incelerken, suçun “ani hareketli” bir suç olduğu gerçeğinden hareketle ikili bir tasnif yapmaktadır:

2.1. Konkordato Talebinden Önce Karşılıksız Çıkan Çekler

Suçun tüm unsurları, henüz konkordato davası açılmadan önce gerçekleşmişse (çek karşılıksızdır şerhi mühletten önce vurulmuşsa), suç tamamlanmıştır.

• Bekletici Sorun Yapılamaz: Yargıtay’a göre, suç işlendiği anda ortada bir belirsizlik yoktur. Borçlu, çek karşılığını bankada bulundurmakla yükümlüdür ve bu iradesi henüz bir komiser veya mahkeme kısıtlamasına tabi değildir.
• Cezai Sorumluluk: Bu durumda açılan ceza davası, sonradan açılan konkordato davasından bağımsızdır ve yargılamanın durdurulmasını gerektiren yasal bir engel bulunmamaktadır.

2.2. Konkordato Mühlet Süreci İçinde Karşılıksız Çıkan Çekler

Şirket henüz “yoğun bakımda” iken (mühlet süreci içinde) bankaya ibraz edilen ve karşılıksız çıkan çekler bakımından durum farklıdır. Yargıtay, bu aşamada CMK m. 218/1 uyarınca “Bekletici Sorun” kararı verilmesini zorunlu görmektedir.

3. Bekletici Sorun Yapılmasının Gerekçeleri

Yargıtay’a göre mühlet içinde ibraz edilen çekler için şu belirsizlikler mevcuttur:

• Failin Belirlenememesi: Şirket yönetiminin kimde olduğu (yönetici mi, komiser mi?) ve ödeme yetkisinin kısıtlanıp kısıtlanmadığı belirsizdir.
• Suçun Konusuz Kalma İhtimali: Konkordato tasdik edilirse, çekin bedeli ve vadesi mahkeme kararıyla değişecektir. Bu durum, suçun konusunu ve ceza miktarını doğrudan etkiler.
• Hukuki Çelişki: Bir hukuk mahkemesi (Ticaret Mahkemesi) borcun vadesini ve miktarını yeniden belirlerken, Ceza Mahkemesinin eski vade ve miktar üzerinden ceza vermesi hukuk güvenliğini zedeler.

4. Konkordato Yargılamasının Sonucuna Göre Verilecek Kararlar

Bekletici sorun yapılan ceza davasında, Ticaret Mahkemesinin kararına göre şu sonuçlar doğar:

5. Değerlendirme ve Sonuç

Yargıtay’ın yaklaşımı, “ileri tarihli (postdate) çek” gerçeğini kabul eden ve borçluyu mahkeme kararları arasındaki çelişkiden koruyan bir mantığa dayanmaktadır.

• Eğer çek mühletten önce karşılıksız çıkmışsa, “ekonomik acz” mazeret kabul edilmez ve ceza yargılaması yürür.
• Ancak çek mühlet içinde karşılıksız çıkmışsa, konkordatonun akıbeti beklenmelidir.

Bu içtihat, konkordato sürecindeki bir tacirin projesini zora sokacak şekilde çek bedelini ödemeye zorlanması ile alacaklının cezai şikayet hakkı arasındaki dengeyi, konkordatonun tasdiki halinde beraat formülüyle çözmüştür. Netice itibariyle, mühlet içinde karşılıksız kalan çekler bakımından ceza davası bir “askıda kalma” süreci yaşar; tasdik kararıyla birlikte ise suçun maddi konusu hukuken değiştiği için ceza sorumluluğu ortadan kalkar.